డిజిటల్ రూపాయి: మీ జేబులో ఉండే అసలైన కరెన్సీ.. యూపీఐ కంటే ఇది ఎలా భిన్నం?

భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) నగదు లావాదేవీలను మరింత ఆధునీకరించేందుకు 'సెంట్రల్ బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ' (CBDC)ని తీసుకువచ్చింది. దీనినే మనం 'డిజిటల్ రూపాయి' లేదా 'ఈ-రూపాయి' (e-Rupee) అని పిలుస్తున్నాం. ఇది మన జేబులో ఉండే కాగితపు నోట్లు, నాణేలకు డిజిటల్ రూపం మాత్రమే. సాధారణ బ్యాంక్ డిపాజిట్లలా కాకుండా, ఇది నేరుగా రిజర్వ్ బ్యాంక్ బాధ్యతగా ఉంటుంది. భారత డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఇది ఒక విప్లవాత్మక మార్పుగా నిలవనుంది.

ఈ డిజిటల్ కరెన్సీని బ్యాంకులు అందించే ప్రత్యేక మొబైల్ వాలెట్లలో భద్రపరుచుకోవచ్చు. సాధారణ బ్యాంక్ బ్యాలెన్స్‌లా కాకుండా, వీటిని డిజిటల్ టోకెన్ల రూపంలో ఒకరి నుంచి మరొకరికి పంపవచ్చు. మనం చేతితో నగదు ఇస్తే ఎంత వేగంగా లావాదేవీ పూర్తవుతుందో, ఈ సిస్టమ్‌లో కూడా పేమెంట్స్ అంతే వేగంగా జరుగుతాయి. మధ్యలో బ్యాంకుల ప్రమేయం లేకుండానే సెటిల్మెంట్ జరిగిపోతుంది కాబట్టి, ఇది చాలా వేగవంతమైనది మరియు సురక్షితమైనది.

డిజిటల్ రూపాయిని వాడటం ఎలా? ఏయే బ్యాంకులు సపోర్ట్ చేస్తున్నాయి?

మీరు డిజిటల్ రూపాయిని వాడాలనుకుంటే, ముందుగా మీ బ్యాంక్ అందించే వెరిఫైడ్ యాప్‌ను డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవాలి. స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SBI), హెచ్‌డీఎఫ్‌సీ (HDFC) వంటి ప్రముఖ బ్యాంకులు ఇప్పటికే ఈ యాప్స్‌ను అందుబాటులోకి తెచ్చాయి. మీ బ్యాంక్ ఖాతా నుంచి వాలెట్‌లోకి డబ్బును లోడ్ చేసుకుని, క్యూఆర్ (QR) కోడ్ స్కాన్ చేయడం ద్వారా వ్యాపారులకు చెల్లింపులు చేయవచ్చు. ఇంటర్నెట్ సరిగ్గా లేకపోయినా ఇది సాఫీగా పనిచేయడం దీని ప్రత్యేకత.

చాలామంది యూపీఐ (UPI)కి, ఈ-రూపాయికి మధ్య తేడా ఏంటని అడుగుతుంటారు. యూపీఐ అనేది ఒక బ్యాంక్ నుంచి మరో బ్యాంక్‌కు డబ్బును బదిలీ చేసే విధానం. కానీ, ఈ-రూపాయి అనేది అసలైన డబ్బు. చిన్న చిన్న లావాదేవీల విషయంలో ఇది మరింత గోప్యతను (Privacy) అందిస్తుంది. ఎందుకంటే ఇది బ్యాంక్ లెడ్జర్‌లో నమోదు కాదు. మనం నగదుతో జరిపే లావాదేవీల లాగే ఇది కూడా అజ్ఞాతంగా ఉంటుంది. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న ప్రధాన తేడాలను కింద చూడవచ్చు.

ఫీచర్	ఈ-రూపాయి (CBDC)	యూపీఐ బదిలీలు
జారీ చేసేవారు	రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా	వాణిజ్య బ్యాంకులు
స్వభావం	లీగల్ డిజిటల్ టెండర్	డిజిటల్ ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్
సెటిల్మెంట్	తక్షణమే పూర్తవుతుంది	బ్యాంకుల మధ్య సెటిల్మెంట్

ప్రయోజనాలు ఎన్ని ఉన్నా, ఫిషింగ్ వంటి సైబర్ మోసాల పట్ల యూజర్లు జాగ్రత్తగా ఉండాలి. భద్రతను మరింత పెంచేందుకు ఆర్‌బీఐ నిరంతరం నిబంధనలను మారుస్తోంది. మరిన్ని బ్యాంకులు ఈ పైలట్ ప్రాజెక్టులో చేరుతుండటంతో, డిజిటల్ రూపాయికి ఆదరణ పెరుగుతోంది. దీనివల్ల కరెన్సీ నోట్ల ముద్రణ, నిర్వహణ ఖర్చులు కూడా తగ్గుతాయి. ఆధునిక కాలంలో డబ్బును వాడేందుకు ఇది ఒక స్మార్ట్ మార్గం.