క్యాష్ లేకుండా బతకడం కష్టమా.. యూపీఐ దూసుకుపోతున్నా భారత్ ఇంకా నగదు పైనే ఎందుకు ఆధారపడుతోంది..

భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో డిజిటల్ చెల్లింపుల వినియోగం విపరీతంగా పెరుగుతున్నప్పటికీ..దేశంలో నగదు చలామణి తగ్గకపోవడం ఒక ఆసక్తికరమైన ఆర్థిక ధోరణిని ప్రతిబింబిస్తోంది. భారతదేశంలో డిజిటల్ విప్లవం, భౌతిక కరెన్సీ వాడకం ఒకదానికొకటి పోటీ పడకుండా సమాంతరంగా విస్తరిస్తున్నాయి. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్‌బిఐ) వివరాల ప్రకారం దేశంలో చలామణిలో ఉన్న మొత్తం కరెన్సీ విలువ రెండంకెల స్థాయిలో నిలకడైన వృద్ధిని నమోదు చేస్తోంది.

ప్రస్తుతం కేంద్ర బ్యాంకు వద్ద సుమారు 17,600 కోట్ల నోట్లు చలామణిలో ఉండగా, ఏటా సగటున 2,800 నుండి 3,000 కోట్ల కొత్త నోట్లను ముద్రించి అందులో 2,100 కోట్ల నోట్లను వ్యవస్థలోకి పంపిణీ చేస్తున్నారు. గత దశాబ్ద కాలంలో దేశంలోని కరెన్సీ నిల్వలు రెట్టింపు కంటే ఎక్కువ పెరిగి 2026 నాటికి దాదాపు రూ. 42.43 లక్షల కోట్లకు చేరడం భౌతిక కరెన్సీకి ఉన్న ఆదరణను స్పష్టం చేస్తోంది.

డిజిటల్ చెల్లింపులు, ముఖ్యంగా యూపీఐ వాడకం గణనీయంగా పెరిగినప్పటికీ నగదు డిమాండ్ స్థిరంగా కొనసాగడానికి ప్రధానంగా గ్రామీణ మరియు టైర్-I యేతర నగరాల్లోని ఆర్థిక పరిస్థితులే కారణమని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. మెట్రో నగరాల వెలుపల తక్కువ ఆదాయ వర్గాలు, వృద్ధులు, చిన్న వ్యాపారులు ఇప్పటికీ చెల్లింపుల కోసం భౌతిక కరెన్సీపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడుతున్నారు. గత పదేళ్లలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నెలవారీ తలసరి వినియోగ వ్యయం 164 శాతం పెరగడం వల్ల అక్కడ కొనుగోలు శక్తితో పాటు నగదు డిమాండ్ కూడా పెరిగింది. మరోవైపు, చిన్న రిటైల్ వ్యాపారులలో యూపీఐపై మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్లు (MDR) వర్తించే అవకాశాలు ఉండటం మరియు లాభాల మార్జిన్లు తక్కువగా ఉండటం వల్ల వారు నేటికీ నగదు లావాదేవీలకే ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు.

Also Read

భారత్‌లో ATMల సంక్షోభం.. మూడేళ్లలో మాయమైన 9 వేల ఏటీఎంలు..అసలు ఏం జరుగుతోంది..

అయితే ఈ పసిడి-నగదు వ్యవస్థ వెనుక మరొక భిన్నమైన చిత్రాన్ని ఏటీఎంల గణాంకాలు చూపుతున్నాయి. దేశంలో చలామణిలో ఉన్న మొత్తం కరెన్సీ పెరుగుతున్నప్పటికీ, బ్యాంకింగ్ ఏటీఎం మరియు క్యాష్ రీసైక్లర్ యంత్రాల నెట్‌వర్క్ మాత్రం గత మూడేళ్లుగా క్షీణిస్తోంది. ఇండస్ ఈక్విటీ అడ్వైజర్స్ గణాంకాల ప్రకారం 2024 మార్చి నాటికి దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న 2,18,815 ఏటీఎంలు 2026 నాటికి సుమారు 2,09,812కి పడిపోయాయి. ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు తమ ఏటీఎం వాటాను పెంచుకోగా, ప్రైవేట్ బ్యాంకులు తమ నెట్‌వర్క్‌ను ఉపసంహరించుకుంటూ వెనుకంజ వేశాయి.

కేవలం యంత్రాల సంఖ్య తగ్గడమే కాక, ఏటీఎంల ద్వారా జరిగే విత్‌డ్రాయల్స్ విలువ కూడా తీవ్రంగా పడిపోయింది. రెండేళ్ల వ్యవధిలోనే ఏటీఎం నగదు లావాదేవీల విలువ రూ. 2.77 లక్షల కోట్ల నుండి రూ. 2.20 లక్షల కోట్లకు తగ్గి 20 శాతానికి పైగా క్షీణతను చవిచూసింది. ఇదే సమయంలో ఆన్‌లైన్ లావాదేవీల పరిమాణం రెట్టింపై 33.51 కోట్లకు చేరడం మరియు డెబిట్ కార్డ్ స్వైపింగ్ ఖర్చులు పడిపోవడం గమనార్హం. అంటే, భారతీయులు ఏటీఎంల నుండి నగదును విత్‌డ్రా చేయడానికి లేదా డెబిట్ కార్డులు స్వైప్ చేయడానికి బదులుగా రోజువారీ స్వల్పకాలిక లావాదేవీలకు యూపీఐని వాడుతున్నారు. అయితే అత్యవసర నిల్వలు, పెద్ద మొత్తంలో పొదుపు, గ్రామీణ వినియోగానికి భౌతిక నగదును తమ వద్దే ఉంచుకుంటున్నారు. ఈ విధంగా బ్యాంకులు ఏటీఎం విస్తరణను నెమ్మదింపజేస్తున్నప్పటికీ, భారతదేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపులు మరియు నగదు ఆర్థిక వ్యవస్థ రెండూ ఒకదానికొకటి తోడ్పడుతూ ముందుకు సాగుతున్నాయి.