హార్ముజ్ జలసంధి నిండా మందు పాతరలే.. ఏ క్షణమైనా పేలే అవకాశం.. ఇరాన్ స్కెచ్‌కి ట్రంప్ ఫ్యూజులు ఔట్..

అమెరికా, ఇరాన్ - ఇజ్రాయెల్‌ల మధ్య నెలకొన్న ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో హార్ముజ్ జలసంధి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఒక పెను సవాలుగా మారింది. వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత కీలకమైన ఈ జలమార్గాన్ని సురక్షితమైన రాకపోకల కోసం ఇరాన్ తక్షణమే తెరవాలని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ తీవ్ర హెచ్చరికలు జారీ చేశారు. ప్రపంచవ్యాప్త చమురు సరఫరాలో దాదాపు ఐదవ వంతు ఈ మార్గం గుండానే సాగుతుంది.

చమురుతో పాటు ద్రవీకృత సహజ వాయువు, నిత్యావసర వస్తువుల రవాణాకు ఇది ఏకైక మార్గం కావడంతో.. ఇక్కడ ఏర్పడే స్వల్ప అంతరాయం కూడా ప్రపంచ దేశాల్లో ఇంధన సంక్షోభానికి దారితీస్తుంది. ప్రస్తుతం ఇక్కడ సుమారు 3,200 నౌకలు, 2,000 మంది నావికులు చిక్కుకుపోవడం పరిస్థితి తీవ్రతకు అద్దం పడుతోంది.ఇరాన్ ఈ జలసంధిని తిరిగి తెరుస్తామని ప్రకటిస్తున్నప్పటికీ, ఆచరణలో అది సాధ్యం కాకపోవడానికి ప్రధాన కారణం యుద్ధ ప్రారంభ దశలో ఆ దేశం మోహరించిన నావికా మందుపాతరలు (Sea Mines).

ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC) బలగాలు చిన్న చిన్న పడవలను ఉపయోగించి ఈ మందుపాతరలను సముద్రంలో భారీగా అమర్చాయి. ప్రస్తుతం వాటిలో చాలావాటి ఆచూకీ తెలియకపోవడం అతిపెద్ద సమస్యగా మారింది. సముద్ర ప్రవాహాల కారణంగా ఈ మైన్లు తమ అసలు స్థానాల నుండి కొట్టుకుపోయి ఉండవచ్చని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. గుర్తించబడని ఒక్క మందుపాతర ఉన్నా అది భారీ నౌకలను క్షణాల్లో ధ్వంసం చేయగలదు. ఈ అనిశ్చితి కారణంగానే షిప్పింగ్ కంపెనీలు తమ నౌకలను ఈ మార్గంలో పంపడానికి ధైర్యం చేయడం లేదు.

సాంకేతికంగా చూస్తే సముద్రంలో మైన్లను అమర్చడం ఎంత సులభమో, వాటిని తొలగించడం అంతకంటే వంద రెట్లు కష్టం. ఈ ప్రక్రియకు అత్యాధునిక పరికరాలు, ప్రత్యేక శిక్షణ పొందిన సిబ్బంది, అపారమైన సమయం అవసరం. ప్రస్తుతం ఇరాన్ వద్ద అంతటి భారీ స్థాయి మైన్ క్లియరింగ్ సామర్థ్యం లేదు. దీనికి తోడు డ్రోన్ దాడులు, క్షిపణి దాడులు జరిగే అవకాశం ఉండటం ఈ ప్రక్రియను మరింత నెమ్మదింపజేస్తోంది. జలమార్గంలో అనిశ్చితిని సృష్టించడం ద్వారా అంతర్జాతీయంగా ఒత్తిడి పెంచవచ్చనేది ఇరాన్ ఎత్తుగడగా కనిపిస్తోంది.

ఈ సమస్య ఇప్పుడు దౌత్య చర్చల్లో ప్రధానాంశంగా మారింది. కాల్పుల విరమణ షరతుల్లో భాగంగా జలసంధిని "తక్షణమే, సురక్షితంగా" తెరవాలని అమెరికా పట్టుబడుతోంది. అయితే, ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాఘ్చి ఇది సాంకేతిక పరిమితులతో కూడుకున్న వ్యవహారమని పేర్కొంటూ కాలయాపన చేస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలోనే అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు జేడీ వాన్స్ ఇరాన్ అధికారులతో చర్చలు జరిపి సురక్షిత మార్గాన్ని పునరుద్ధరించే మార్గాలను అన్వేషించనున్నారు.

మరోవైపు, ఈ సంక్షోభాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని ఇరాన్ కొత్త ప్రతిపాదనను తెరపైకి తెచ్చింది. Strait of Hormuz గుండా వెళ్లే ఓడలపై రవాణా రుసుములు (Tolls) వసూలు చేస్తామని, నియంత్రిత మార్గాల ద్వారానే నౌకలను అనుమతిస్తామని టెహ్రాన్ పేర్కొంది. అయితే, డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఈ ప్రతిపాదనను నిర్ద్వంద్వంగా తిరస్కరించారు. హార్ముజ్ జలసంధి అనేది అంతర్జాతీయ జలమార్గమని, అక్కడ టోల్ వసూలు చేయడానికి అమెరికా ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అనుమతించబోదని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

ఇరాన్ తన ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం ప్రపంచ వాణిజ్యాన్ని పణంగా పెట్టడాన్ని ఆయన తీవ్రంగా విమర్శించారు. ఈ పరస్పర వైరుధ్యాలు, సాంకేతిక సవాళ్ల కారణంగా హార్ముజ్ జలసంధి పూర్తిస్థాయిలో పునఃప్రారంభం కావడం ఆలస్యమవుతోంది, ఇది ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లపై నిరంతర ఒత్తిడిని కలిగిస్తోంది.