కేంద్ర బడ్జెట్‌లోకి రూపాయికి రూపాయి ఎక్కడ నుండి వస్తుంది, ఎక్కడికి పోతుంది? ప్రతి పైసా లెక్క అర్థం చేసుకోండి

ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ 2025-25 ఆర్థిక సంవత్సరానికి బడ్జెట్‌ను ఫిబ్రవరి 01, 2025న లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టనున్నారు. మోడీ ప్రభుత్వం మూడోసారి అధికారంలోకి వచ్చిన రెండో బడ్జెట్‌పై దేశం మొత్తం దృష్టి సారించింది. బడ్జెట్ గురించి ప్రజలు తరచుగా చర్చించుకుంటారు, కానీ డబ్బు ఎక్కడ నుండి వస్తుంది, ఎక్కడికి వెళ్తుంది అనే లెక్క అర్థం కాదు. ప్రభుత్వం సమర్పించే బడ్జెట్‌లో ప్రతి పైసా లెక్క అర్థం చేసుకోవడం ముఖ్యం. ప్రభుత్వం డబ్బును ఎక్కడి నుంచి తీసుకువస్తుందో, ఎక్కడ ఖర్చు చేస్తుందో గత డేటా నుండి చూద్దాం...

ప్రభుత్వానికి వచ్చే ప్రతి రూపాయి నుంచి ఎంత డబ్బు వస్తుంది?
ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ 2024 జూలైలో రూ. 48.21 లక్షల కోట్ల బడ్జెట్‌ను సమర్పించారు. ఈ బడ్జెట్ ను ప్రాతిపదికగా చూస్తే ఒక్కో బడ్జెట్ లో ఒక్కో రూపాయికి ఎంత వచ్చిందో, ఎక్కడికెళ్లిందో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

ఒక్క రూపాయి ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?
గత బడ్జెట్‌లో వెల్లడించిన గణాంకాల ప్రకారం, ప్రతి రూపాయిలో 27 పైసలు రుణాలు & ఇతర బాధ్యతల ద్వారా సేకరించబడ్డాయి. రుణాల తర్వాత ప్రభుత్వ ఖాతాలో అత్యధిక మొత్తం ఆదాయపు పన్ను ద్వారానే వసూలైంది. దీని నుంచి ప్రతి రూపాయిలో 19 పైసలు ప్రభుత్వ ఖాతాలోకి చేరాయి. ఆ తర్వాత వస్తు సేవల పన్ను, ఇతర పన్నుల వసూళ్ల ద్వారా 18 పైసలకు పైగా ఆదాయం వచ్చింది. కంపెనీలు లేదా కార్పొరేషన్ పన్నుల ద్వారా ప్రభుత్వం తన ఖాతాలోకి వచ్చే ప్రతి రూపాయికి 17 పైసలు వసూలు చేసింది. బడ్జెట్ 2024 డేటా ప్రకారం, పన్నులు కాకుండా, ప్రభుత్వం ప్రతి రూపాయికి 9 పైసలు ఇతర వనరుల నుండి వసూలు చేసింది. యూనియన్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీల నుంచి ఐదు పైసలు, కస్టమ్స్ వసూళ్ల నుంచి నాలుగు పైసలు ప్రభుత్వ ఖాతాలోకి వచ్చాయి. రుణం తీసుకోకుండా ఇతర మూలధన రశీదుల కింద (నాన్-డెట్ క్యాపిటల్ రసీదులు), ప్రభుత్వం ఒక రూపాయిలో ఒక పైసా సంపాదించింది.

ఒక్క రూపాయి ఎక్కడ ఖర్చయింది?
గత బడ్జెట్ డేటా ప్రకారం ప్రభుత్వానికి వచ్చే ప్రతి రూపాయిలో 19 పైసలు రుణాల వడ్డీకే ఖర్చు అవుతోంది. పన్నులు ఇంకా సుంకాలలో రాష్ట్రాల వాటాగా 21 పైసలు వెళ్తాయి. ప్రభుత్వం పొందే ప్రతి రూపాయిలో 16 పైసలు కేంద్ర పథకాలపై (కేంద్ర రంగ పథకాలు, రక్షణ అలాగే ఆర్థిక సహాయం మినహా) ఖర్చు చేస్తుంది. రాష్ట్రాలలో కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలకు ఎనిమిది పైసలు ఖర్చు చేస్తారు. అలాగే రక్షణ కోసం ఎనిమిది పైసలు ఖర్చు చేస్తారు. ఫైనాన్స్ కమిషన్ & ఇతర వస్తువులపై (కేంద్ర రంగ పథకాలు) కేవలం ఎనిమిది పైసలు మాత్రమే ఖర్చు చేస్తారు. ప్రభుత్వం సబ్సిడీపై 6 పైసలు ఖర్చు చేస్తుంది. ప్రతి రూపాయిలో నాలుగు పైసలు ప్రభుత్వం పింఛన్ల కోసం ఖర్చు చేస్తుంది. ప్రభుత్వ ఆదాయంలో ప్రతి రూపాయిలో తొమ్మిది పైసలు ఇతర వస్తువులకు (ఇతర వ్యయం) ఖర్చు చేస్తారు.

గత బడ్జెట్‌లో ఏ మంత్రిత్వ శాఖకు ఎంత మొత్తం ఇచ్చారో తెలుసా:
*రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకి రూ.4,54,773 కోట్లు,
*గ్రామీణ అభివృద్ధి శాఖకి రూ.2,65,808 కోట్లు,
*వ్యవసాయం శాఖకి రూ.1,51,851 కోట్లు,
*హోమ్ మినిస్ట్రీకి రూ.1,50,983 కోట్లు,
*విద్య రంగంకి రూ.1,25,638 కోట్లు,
*IT & టెలికాం రంగంకి రూ.1,16,342 కోట్లు,
*ఆరోగ్య రంగంకి రూ.89,287 కోట్లు,
*ఎనర్జీ రంగంకి రూ.68,769 కోట్లు,
*సామాజిక సంక్షేమంకి రూ.56,501 కోట్లు,
*వాణిజ్య పరిశ్రమలకి రూ.47,559 కోట్లు