తెలంగాణ ఆర్థిక పరిస్థితి రోజురోజుకూ క్షీణిస్తోంది.... అసలు అప్పులు ఎందుకు పెరిగిపోతున్నాయి!

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో పెరుగుతున్న అప్పుల భారంతో తీవ్రమైన ఆర్థిక సమస్యల్లో పడుతుంది. భారత్‌లో యువ రాష్ట్రంగా 2026 మార్చి వరకు రాష్ట్రం రూ. 5.46 లక్షల కోట్ల అప్పు మిగిలిందని అంచనా. ఇది రాష్ట్ర మొత్తం ఆర్థిక ఉత్పత్తి GSDPలో 28%కు సమానం. కానీ రాష్ట్ర కార్పొరేషన్ల ద్వారా ప్రభుత్వం గ్యారంటీతో తీసుకున్న ఆఫ్-బడ్జెట్ లోన్లను కూడా పరిగణలోకి తీసుకుంటే మొత్తం అప్పు రూ. 6.6 - రూ. 6.7 లక్షల కోట్ల వరకు చేరుతుంది. ఇది GSDPలో సుమారు 35% కి సమానం అంటే ఆర్థిక ఒత్తిడి మరింత ఎక్కువ.

2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రెండవ త్రైమాసికం ఆగస్టు వరకు తెలంగాణ ఇప్పటికే రూ. 33,415 కోట్ల అప్పు తీసుకుంది. ఇది వార్షిక అప్పు పరిమితి 62% వాడకం. ఇది రాష్ట్రం చెల్లింపులలో సమస్యలను అలాగే అభివృద్ధి ప్రణాళికల పై ప్రతికూల ప్రభావాలను సూచిస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం, రాష్ట్రానికి సుమారు రూ. 49,000 -రూ. 50,000 కోట్ల ఆర్థిక లోటు ఉంటే ఆదాయం-ఖర్చుల మధ్య అసమతుల్యత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

రాష్ట్రం అప్పుల పై ఎక్కువ ఆధారపడడం జరుగుతోంది. 2023-24లో నికర అప్పులు రూ. 49,589 కోట్లు 2024-25లో రూ. 48,322 కోట్లు. 2025-26లో ఐదు నెలల్లోనే రూ. 33,415 కోట్లు అప్పు తీసుకున్నాయి. ఈ వేగంగా పెరుగుతున్న అప్పులు, రాష్ట్రానికి ఆర్థిక ఒత్తిడి మరింత పెరుగుతున్నట్టు చూపిస్తున్నాయి.

ఆదాయ సమస్యలు:
రాష్ట్ర ఆదాయాలు లక్ష్యాలకు తగ్గగా ఉన్నాయి. 2024-25లో బడ్జెట్ చేసిన ఆదాయం కేవలం 76% మాత్రమే సమకూర్చింది. 2025-26లో ఆగస్టు వరకు కేవలం 28% మాత్రమే వసూలు. పన్నుల వసూళ్లు సుమారు 34% స్థాయిలో ఉన్నాయి, కానీ పన్ను కాని ఆదాయాలు పెద్ద సమస్య. 2025-26లో 31,619 కోట్ల రూపాయల నిధి లక్ష్యం ఉన్నప్పటికీ, ఆగస్టు వరకు కేవలం రూ. 1,578 కోట్లు మాత్రమే వసూలు అయ్యాయి. కేంద్రం నుండి గ్రాంట్‌లు కూడా 7% మాత్రమే అందాయి.

తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఆర్థిక ఒత్తిడికి ప్రధాన కారణం భారీ సంక్షేమ ఖర్చులు, వేతనాలు, పెన్షన్లు, వడ్డీలు వంటి కమీటెడ్ ఖర్చులు పెరగడం. ఉదాహరణకు బ్యాంకులకు చెల్లించే వడ్డీ మొత్తం 2023-24లో రూ. 23,337 కోట్లు ఉండగా, 2024-25లో ఇది రూ. 26,688 కోట్లకు పెరిగింది. 2025-26లో కేవలం ఐదు నెలల్లోనే ప్రభుత్వం రూ. 11,447 కోట్లు వడ్డీగా చెల్లించింది.

పెన్షన్ ఖర్చులు కూడా తగ్గడం లేదు 2023-24లో రూ.16,841 కోట్లు కాగా, 2024-25లో రూ.16,950 కోట్లకు చేరాయి. 2025-26 ఆగస్టు వరకు ఇప్పటికే రూ. 7,702 కోట్లు పెన్షన్లకే వెళ్ళిపోయాయి. వేతనాల విషయానికొస్తే, 2024-25లో మొత్తం రూ. 42,000 కోట్లకు పైగా ఖర్చు కాగా, ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఆగస్టు వరకు రూ. 20,141 కోట్లు ఖర్చయిపోయాయి.

సబ్సిడీల ఖర్చు కూడా గణనీయంగా ఉంది. 2024-25లో రూ. 11,509 కోట్లు సబ్సిడీలకే వెచ్చించగా, 2025-26లో కేవలం ఐదు నెలల్లోనే రూ. 7,492 కోట్లు ఖర్చయ్యాయి. ఈ మొత్తం ఖర్చులు కలిపి, రాష్ట్ర ఆదాయంలో 55%కు పైగా భాగాన్ని తినేస్తున్నాయి. ఫలితంగా, దీర్ఘకాల అభివృద్ధికి ఉపయోగపడే మూలధన వ్యయాలకు (Capital Expenditure) పెద్దగా స్థలం మిగలడం లేదు.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో కనిపించని "ఆఫ్-బడ్జెట్" లోన్ల పై కూడా ఎక్కువగా ఆధారపడుతోంది. అంటే, రాష్ట్రం ప‌వర్ యుటిలిటీస్, నీరామంత్రి బోర్డులు, హౌసింగ్ మరియు డెవలప్‌మెంట్ సంస్థల ద్వారా రుణాలు తీసుకుంటోంది. ఇవి నేరుగా బడ్జెట్‌లో చూపించకపోయినా, ప్రభుత్వం గ్యారంటీ ఇస్తుంది కాబట్టి అసలైన బాధ్యత రాష్ట్రానిదే అవుతుంది. ఈ విధానం గురించి కంప్ట్రోలర్ & ఆడిటర్ జనరల్(CAG) మరియు భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) ఇప్పటికే హెచ్చరికలు జారీ చేశాయి. ఈ రకమైన లోన్లను కూడా కలిపి చూస్తే, తెలంగాణ రాష్ట్రం మొత్తం అప్పు 2026 మార్చి నాటికి రూ. 6.6 - రూ. 6.7 లక్షల కోట్లకు చేరే అవకాశం ఉంది. ఇది రాష్ట్ర GSDPలో దాదాపు 35%కి సమానం. ఇది ఆర్థికంగా ప్రమాదకర స్థాయి అని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

ప్రస్తుత పరిస్థితులు కొనసాగితే, 2025-26 ముగింపులో రాష్ట్రం వార్షిక అప్పు పరిమితిని మించవచ్చు. అప్పు చెల్లింపులో ఎక్కువ వనరులు వెళ్ళడంతో సంక్షేమ, అభివృద్ధి ఖర్చులు మధ్య కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి వస్తుంది. నిపుణులు హెచ్చరించిన తగిన చర్యలు లేకుండా, కొత్త అప్పులు కేవలం పాత అప్పులను చెల్లించడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడతాయి. దీని వల్ల మౌలిక సదుపాయాలు, ఆరోగ్యం, విద్యా రంగంలో పెట్టుబడులు తగ్గి, దీర్ఘకాలిక వృద్ధి నెమ్మదిగా జరుగుతుంది.

రాష్ట్రం ఆదాయాన్ని పెంచేందుకు పన్ను కట్టుబాటును బలోపేతం చేయడం. సబ్సిడీలను సరిచేయడం, కేంద్రం నుండి ఎక్కువ నిధులు పొందడం, అలాగే ప్రొడక్టివ్ ఖర్చుల పై దృష్టి పెట్టడం అవసరం. ప్రస్తుతం, సంక్షేమ వాగ్దానాలు, దాచిన అప్పులు కలిపి రాష్ట్రం మొత్తం అప్పును రూ. 6.5 లక్షల కోట్లు మించిపోయాయి, వడ్డీ ఖర్చులు మరియు తిరిగి చెల్లింపులు ఆదాయాన్ని మించిపోతున్నాయి.