చైనాతో రహస్యంగా జతకట్టిన ఇరాన్.. అమెరికాకు బిగ్ షాక్..హార్ముజ్ జలసంధి వేదికగా డాలర్ ఆధిపత్యానికి చెక్..

ప్రపంచ ఆర్థిక రంగంలో దశాబ్దాలుగా తిరుగులేని శక్తిగా వెలుగొందుతున్న అమెరికా డాలర్ ఆధిపత్యానికి ప్రస్తుతం గట్టి సవాలు ఎదురవుతోంది. ముఖ్యంగా మధ్యప్రాచ్యంలో నెలకొన్న భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో.. చైనా, ఇరాన్ దేశాలు వ్యూహాత్మకంగా ఏకమై డాలర్ ప్రభావాన్ని తగ్గించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాయి. అమెరికా తన ఆర్థిక ఆంక్షలను ఒక ఆయుధంగా వాడుకుంటూ ఇతర దేశాలపై ఒత్తిడి తెస్తున్న తరుణంలో.. ఆ వ్యవస్థకు ప్రత్యామ్నాయంగా 'యువాన్'ను అంతర్జాతీయ వాణిజ్య వేదికపై నిలబెట్టడమే లక్ష్యంగా ఈ రెండు దేశాలు అడుగులు వేస్తున్నాయి.

ప్రపంచ చమురు, సహజ వాయువు (LNG) సరఫరాలో అత్యంత కీలకమైన 'హార్ముజ్ జలసంధి' ఇప్పుడు ఈ ఆర్థిక యుద్ధానికి కేంద్రబిందువుగా మారింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సరఫరా అయ్యే చమురులో దాదాపు 20 శాతం ఈ మార్గం గుండానే వెళ్తుంది. తాజాగా అందుతున్న నివేదికల ప్రకారం.. ఈ జలసంధి గుండా ప్రయాణించే వాణిజ్య నౌకల నుండి ఇరాన్ రవాణా రుసుములను చైనా కరెన్సీ అయిన 'యువాన్' రూపంలో వసూలు చేయడం ప్రారంభించింది. ఇది అంతర్జాతీయ ఇంధన మార్కెట్లో "పెట్రోయువాన్" వ్యవస్థను బలోపేతం చేసే దిశగా వేసిన కీలక అడుగుగా చెప్పుకోవచ్చు.

అల్ జజీరా వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థల విశ్లేషణ ప్రకారం.. అమెరికా తన ప్రత్యర్థి దేశాలను నియంత్రించడానికి డాలర్ శక్తిని వాడుకుంటోందని, అందుకే ఇరాన్, చైనాలు ఈ ముప్పు నుంచి తప్పించుకోవడానికి యువాన్‌ను ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. చారిత్రకంగా చూస్తే, ప్రపంచ చమురు వ్యాపారంలో డాలర్ ఆధిపత్యం అపారమైనది. జేపీ మోర్గాన్ చేజ్ 2023 గణాంకాల ప్రకారం.. ఇప్పటికీ సుమారు 80 శాతం చమురు వ్యాపారం డాలర్లలోనే జరుగుతోంది. అయితే, మారుతున్న అంతర్జాతీయ పరిస్థితులు, గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల (అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల) పెరుగుతున్న ప్రభావం వల్ల డాలర్ వాటా క్రమంగా తగ్గుతూ వస్తోంది.

ఇరాన్ 10-సూత్రాల కాల్పుల విరమణ షరతులు ఇవే.. శాంతి చర్చల్లో ట్రంప్ వీటిని అంగీకరిస్తారా.. యుద్ధం ఆగినట్లేనా..

హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ఆర్థికవేత్త కెన్నెత్ రోగాఫ్ అభిప్రాయం ప్రకారం.. ఇరాన్ తనపై ఉన్న అమెరికా ఆంక్షలను అధిగమించడానికి చైనాతో ఆర్థిక బంధాన్ని మరింత బలోపేతం చేసుకుంటోంది. దీనివల్ల చైనాకు తక్కువ ధరకు ఇంధనం లభించడమే కాకుండా, అంతర్జాతీయంగా యువాన్ చలామణి పెరుగుతోంది. అమెరికా డాలర్ ప్రపంచ రిజర్వ్ కరెన్సీగా ఉన్నందున దానికి తక్షణమే ముప్పు లేకపోయినప్పటికీ.. ఈ తరహా పరిణామాలు దీర్ఘకాలంలో డాలర్ ప్రాభవాన్ని క్రమంగా బలహీనపరుస్తాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

ఒకవేళ మరిన్ని దేశాలు చమురు వ్యాపారం కోసం యువాన్ లేదా ఇతర స్థానిక కరెన్సీల వైపు మొగ్గు చూపితే.. అది అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది. ముఖ్యంగా భారత్ వంటి పెద్ద ఎత్తున చమురు దిగుమతి చేసుకునే దేశాలు కూడా భవిష్యత్తులో తమ సొంత కరెన్సీలలో లేదా ఇతర ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల్లో వ్యాపారం చేయడానికి ఆసక్తి చూపవచ్చు. ప్రస్తుతానికి ఇరాన్ ఒక సానుకూల సంకేతాన్ని కూడా ఇచ్చింది. కాల్పుల విరమణ ఒప్పందంలో భాగంగా రెండు వారాల పాటు హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వాణిజ్య నౌకల సురక్షిత ప్రయాణానికి హామీ ఇచ్చింది. ఇది ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో అంతరాయం కలగకుండా చూస్తుందని, తద్వారా ధరలు అదుపులో ఉంటాయని భావిస్తున్నారు.

ఏది ఏమైనప్పటికీ, చైనా తన ఆర్థిక ప్రభావాన్ని ఉపయోగించి dollar స్థానాన్ని భర్తీ చేయాలని చూస్తుంటే.. ఇరాన్ తన భౌగోళిక స్థానాన్ని (Strategic Location) ఆయుధంగా వాడుకుంటోంది. ఈ పరిణామాలు రాబోయే రోజుల్లో ప్రపంచ ఆర్థిక క్రమాన్ని ఎలా మారుస్తాయో చూడాలి. ఒకప్పుడు కేవలం డాలర్ చుట్టూ తిరిగిన ప్రపంచ వాణిజ్యం, ఇప్పుడు బహుళ కరెన్సీల దిశగా అడుగులు వేయడం ఆర్థిక చరిత్రలో ఒక పెద్ద మార్పుగా నిలవనుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు.