బ్యాంకులు గుర్తించిన రూ 500 నకిలీ నోట్లు లక్ష దాటేశాయి: ఎందుకింతగా పెరిగింది?

2016లో నోట్ల రద్దు తర్వాత వచ్చిన కొత్త రూ.500 నోటు, మళ్లీ నకిలీ నోట్ల తయారీదారుల టార్గెట్ అయింది. రిజర్వ్ బ్యాంక్ 2024-25 విడుదల చేసిన సమాచారం ప్రకారం, బ్యాంకులలో కనిపించిన అన్ని నోట్లలో సగానికి పైగా (54 శాతం) నకిలీ రూ.500 నోట్లే.

ఈ ఏడాది రూ.500 నోట్లలో 1.17 లక్షల నకిలీ నోట్లు బయటపడగా, మొత్తం వెలికి తీయబడిన నకిలీ నోట్లు 2.17 లక్షలు. గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే, వీటిలో కేవలం 4.7 శాతం మాత్రమే RBI ద్వారా గుర్తించబడ్డాయి, మిగతా 95 శాతం ఇతర బ్యాంకులచే గమనించబడ్డాయి.

నోట్ల రద్దు తర్వాత పాత రూ.500 నోటు చలామణి నుండి తొలగించబడింది. కానీ అదే ఏడాదిలో చెలామణిలోకి వచ్చిన కొత్త డిజైన్ లోపు రూ.500 నోటు ఇప్పటికి అత్యధికంగా నకిలీగా తయారవుతోంది. దీనివల్ల, 2016-17లో పాత రూ.500 నోట్ల ఫేక్ డిటెక్షన్ 3.17 లక్షలు కాగా, 2024-25లో కొత్త రూ.500 నోట్లకు సంబంధించిన ఫేక్ నోట్లు 1.17 లక్షలకి చేరినట్లు గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

2017లో విడుదలైన రూ.200 నోటులు కూడా నకిలీ నోట్ల ముఠాల సూచనలోకి వచ్చాయి. 2018-19లో 12,728 ఫేక్ రూ.200 నోట్లుగా గుర్తించబడగా, 2024-25 నాటికి ఆ సంఖ్య 32,660కి చేరుకుంది. ఇది సుమారు 2.5 రెట్లు పెరుగుదల అయ్యింది. ఇకపై ఇది రూ.500, రూ.100ల తరువాత మూడవ స్థానంలో అత్యధికంగా నకిలీగా తయారవుతున్న నోటుగా మారింది.

రెండవ చోట ఉన్న రూ.100 నోటు పై నకిలీ నిర్మాణం కొద్దిగా తగ్గింది. 2018-19లో 2.2 లక్షల దాకా గుర్తించబడిన వంద రూపాయల నకిలీ నోట్లు, ప్రస్తుతం 51,000కి పడిపోయాయి. ఇది దీర్ఘకాలిక రికవరీ అని భావించవచ్చు.

2023 మే 19న, RBI రూ.2,000 నోట్లను చలామణి నుండి రద్దు చేసింది. ఇంకా ప్రజల వద్ద ఉన్న వాటిని చెల్లింపు నోట్లుగా గుర్తుంచింది. 2023 మే నాటికి రూ.3.56 లక్షల కోట్ల విలువైన రూ.2,000 నోట్ల చలామణి ఉండగా, 2025 జూన్ నాటికి ఇది రూ.6,099 కోట్లకు తగ్గింది. మొత్తంగా 98.29 శాతం నోట్లు బ్యాంకులకు తిరిగి ఇచ్చేసారు.

ఒక్కప్పుడూ 7.62 లక్షలుగా ఉన్న నకిలీ నోట్ల గుర్తింపులు, ఇప్పుడు సుమారు 2.17 లక్షలకు పడిపోయాయి. అయినప్పటికీ, అధిక విలువ గల నోట్లపై దృష్టి పెరగడంతో, భద్రతాపరమైన మార్పులు అవసరమని అనిపించుకుంటోంది.

ప్రస్తుతం రూ.500, రూ.200 నకిలీ నోట్ల పెరుగుదల దృష్ట్యా, ప్రభుత్వం కఠిన చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రజలకు అవగాహన కల్పిస్తూ, సాంకేతికంగా ఆధునిక భద్రతా లక్షణాలతో కొత్త నోట్లు విడుదల చేయడం ద్వారా మాత్రమే ఈ ముప్పును పూర్తిగా నియంత్రించగలుగుతాం.

మొత్తంగా చెప్పాలంటే, నకిలీ కరెన్సీ రాకతో దేశీయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రమాదం ఉండడం సహజమే. వ్యవస్థలో కొత్త డిజైన్లతో పాటు, ఓపికగా వినియోగదారులకు సరైన అవగాహన తీసుకొచ్చే చర్యలు అత్యవసరం. RBI, ప్రభుత్వ సంస్థలు కలిసి దీని నివారణపై మరింత దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం వచ్చింది.

దేశీయ ఆర్థిక వ్యవస్థపై నకిలీ కరెన్సీ ప్రభావం మళ్లీ పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. కొత్త రూపాలలో వచ్చిన రూ.500, రూ.200 నోట్లు ముఠాల లక్ష్యంగా మారుతున్నాయి. దీన్ని అడ్డుకోవాలంటే ప్రభుత్వం, RBI, మరియు సామాన్య పౌరుల పాత్ర కీలకం. కొత్త భద్రతా లక్షణాలతో పాటు, నకిలీ నోట్లను గమనించి నివేదించే అలవాటు ప్రతి పౌరుడిలో పెంపొందాలి.