పాస్‌పోర్టు ఉంటే భారత పౌరసత్వం ఉన్నట్లు కాదు..మరి ఏ పత్రాలు అవసరం? పూర్తి వివరాలు తెలుసుకోండి

భారతదేశంలో పాస్‌పోర్ట్ అనేది కేవలం ఒక ప్రయాణ పత్రం మాత్రమేనని, అది పౌరసత్వానికి నిశ్చయాత్మకమైన రుజువు కాదని విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) ఇచ్చిన వివరణ ఒక పెద్ద చట్టపరమైన చర్చకు తెరలేపింది. అత్యంత బలమైన ప్రభుత్వ గుర్తింపు పత్రంగా భావించే పాస్‌పోర్ట్‌కే ఆ సామర్థ్యం లేకపోతే.. ఒక వ్యక్తి భారత పౌరుడని నిరూపించడానికి ఏ పత్రాలు అవసరమవుతాయనే ప్రశ్న అందరిలోనూ తలెత్తింది.

ఈ గందరగోళానికి గల ప్రధాన కారణం ఏమిటంటే.. ప్రపంచంలోని కొన్ని దేశాల మాదిరిగా భారతదేశంలో ప్రతి పౌరుడికి జారీ చేసే ఒకే ఒక 'సార్వత్రిక పౌరసత్వ ధృవీకరణ పత్రం' (Universal Citizenship Certificate) అంటూ ఏదీ లేదు. భారతదేశంలో పౌరసత్వం అనేది 1955 పౌరసత్వ చట్టం ప్రకారం నియంత్రించబడుతుంది.

ఒక వ్యక్తి పుట్టుక, వంశపారంపర్యం, నమోదు (Registration), సహజీకరణ (Naturalization) లేదా ఏదైనా కొత్త భూభాగం భారతదేశంలో విలీనం కావడం వంటి వివిధ మార్గాల ద్వారా పౌరసత్వాన్ని పొందుతారు. అందువల్ల, ఒక వ్యక్తి ఏ కాలంలో, ఏ పద్ధతి ద్వారా పౌరసత్వం పొందారనే దానిపై ఆధారపడి.. పౌరసత్వాన్ని నిరూపించడానికి వివిధ పత్రాల కలయికను (Combination of Documents) ఉపయోగించాల్సి ఉంటుంది.

చట్టపరమైన, ప్రభుత్వ రికార్డుల ప్రకారం, భారతదేశంలో పౌరసత్వాన్ని స్థాపించడానికి సాధారణంగా కొన్ని కీలకమైన పత్రాలపై ఆధారపడతారు. అందులో మొదటిది.. అత్యంత ముఖ్యమైనది అధికారిక సంస్థ జారీ చేసిన జనన ధృవీకరణ పత్రం (Birth Certificate). ఒకవేళ విదేశీయులు నమోదు లేదా సహజీకరణ ద్వారా పౌరసత్వం పొందితే, ప్రభుత్వం వారికి ప్రత్యేకంగా ఇచ్చే పౌరసత్వ ధృవీకరణ పత్రం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంటుంది.

Also Read

యూఏఈలో భారతీయ పాస్‌పోర్ట్, వీసా సేవల్లో భారీ మార్పు: జూలై 1 నుంచి కొత్త సంస్థ బాధ్యతలు!

వీటితో పాటు, కేవలం భారత పౌరులకు మాత్రమే జారీ చేసే చట్టబద్ధమైన హక్కు ఉన్న ఎలక్టోరల్ ఫోటో ఐడెంటిటీ కార్డ్ (ఓటర్ ఐడి) కూడా పౌరసత్వ హోదాను బలంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. అలాగే పాఠశాల ధృవపత్రాలు (Study/TC), నివాస ధృవీకరణ పత్రాలు (Nativity), పౌరసత్వ చట్టాల నిబంధనల ప్రకారం అవసరమైన చోట తల్లిదండ్రుల పౌరసత్వ స్థితిని లేదా వారి జనన వివరాలను చూపించే పత్రాలను సహాయక సాక్ష్యాలుగా పరిగణిస్తారు.

భారతదేశంలో పుట్టుకతో వచ్చే పౌరసత్వానికి 'జనన వివరాలు' అత్యంత కీలకం. ఎందుకంటే కాలక్రమేణా పౌరసత్వ చట్టాలలో మార్పులు వచ్చాయి. ఉదాహరణకు, జనవరి 26, 1950 నుండి జూలై 1, 1987 మధ్య భారతదేశంలో జన్మించిన వారు వారి తల్లిదండ్రుల హోరాతో సంబంధం లేకుండా సాధారణంగా పుట్టుకతోనే పౌరులవుతారు. కానీ జూలై 1, 1987 తర్వాత జన్మించిన వారికి తల్లిదండ్రులలో ఒకరి పౌరసత్వం తప్పనిసరి. ఆ తర్వాతి కాలంలో వచ్చిన సవరణల ప్రకారం ఇద్దరి హోదా లేదా ఒకరు చట్టవిరుద్ధమైన వలసదారు కాకపోవడం వంటి అంశాలు వచ్చి చేరాయి. అందుకే, అధికారులు పౌరసత్వ ధృవీకరణ కోసం కేవలం వ్యక్తిగత జనన ధృవీకరణ పత్రమే కాకుండా, కొన్నిసార్లు వారి తల్లిదండ్రుల రికార్డులను కూడా సమర్పించాలని కోరుతుంటారు.

ఇక నిత్య జీవితంలో మనం విస్తృతంగా ఉపయోగించే ఆధార్ కార్డ్ (Aadhaar), పాన్ కార్డ్ (PAN) ల విషయానికి వస్తే, ఇవి ఏమాత్రం పౌరసత్వానికి రుజువు కావు. ఆధార్ అనేది కేవలం భారతదేశంలో నివసిస్తున్న వ్యక్తి యొక్క ప్రత్యేక గుర్తింపు, నివాసానికి (Identity & Residence) మాత్రమే ఆధారం. ఆధార్ చట్టం ప్రకారం, భారతదేశంలో నిర్ణీత కాలం పాటు నివసించే విదేశీయులు లేదా పౌరేతరులు కూడా ఆధార్ పొందేందుకు అర్హులు. అలాగే పాన్ కార్డ్ అనేది కేవలం ఆదాయపు పన్ను చెల్లింపుల కోసం జారీ చేసే ఒక ఆర్థిక గుర్తింపు పత్రం మాత్రమే.

క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఇచ్చిన వివరణ ఆచరణాత్మకమైన ఇబ్బందుల కంటే చట్టపరమైన వ్యత్యాసాన్ని స్పష్టం చేయడానికి ఉద్దేశించినది. పాస్‌పోర్ట్ అనేది అంతర్జాతీయ ప్రయాణాల కోసం ఒక వ్యక్తి యొక్క జాతీయతను (Nationality) ధృవీకరిస్తుంది, కానీ పౌరసత్వానికి సంబంధించిన సంక్లిష్టమైన చట్టపరమైన ప్రశ్నలు వచ్చినప్పుడు మాత్రం పౌరసత్వ చట్టం-1955 నిబంధనలే అంతిమంగా మారుతాయి. భారతదేశంలో ప్రతి పరిస్థితిలోనూ పౌరసత్వాన్ని నిశ్చయంగా నిరూపించే సార్వత్రికమైన ఒకే ఒక్క పత్రం లేదనే వాస్తవాన్ని ఈ మొత్తం పరిణామం నొక్కి చెబుతోంది.