IDBI బ్యాంక్ విక్రయంపై వివాదం.. Fairfax డీల్‌లో అసలు సమస్య ఏంటి..

IDBI Bank Disinvestment: భారత ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకింగ్ రంగంలో కీలక పరిణామంగా భావిస్తున్న ఐడిబిఐ బ్యాంక్ (IDBI Bank) మెజారిటీ వాటా విక్రయ ప్రక్రియ ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర రాజకీయ, ఆర్థిక చర్చకు దారితీసింది. కెనడియన్ బిలియనీర్ ప్రేమ్ వాట్సా నేతృత్వంలోని 'ఫెయిర్‌ఫాక్స్ ఫైనాన్షియల్ హోల్డింగ్స్' (Fairfax Financial Holdings) అనుబంధ సంస్థకు ఐడిబిఐ బ్యాంక్‌లోని 60.72% వాటాను విక్రయించాలన్న నిర్ణయంపై వ్యక్తమవుతున్న అభ్యంతరాలు.. దానికి కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ఇస్తున్న వివరణల నేపథ్యంలో ఈ వివాదం మరింతగా ముదిరింది.

ఐడిబిఐ బ్యాంక్ వాటా విక్రయ ఒప్పందం ఏమిటి?

2026 అక్టోబర్ 14న, ఆర్థిక వ్యవహారాల కేబినెట్ కమిటీ (CCEA) ఐడిబిఐ బ్యాంక్‌లో ఉన్న మొత్తం 60.72% వాటాను రూ. 52,878 కోట్లకు విక్రయించేందుకు గ్రీన్ సిగ్నల్ ఇచ్చింది. ఇందులో కేంద్ర ప్రభుత్వం వద్ద ఉన్న 30.48% వాటా, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ అయిన 'లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా' (LIC) వద్ద ఉన్న 30.24% వాటా కలిసి ఉన్నాయి. ఈ ఒప్పందం పూర్తయిన తర్వాత కూడా ప్రభుత్వం 15%, ఎల్‌ఐసి 19 శాతం మేర తమ వాటాలను తమ వద్దే నిలుపుకోనున్నాయి.

ఒకానొక దశలో భారీ నిరర్థక ఆస్తులు (NPAs), నష్టాలతో కుదేలై మే 2017లో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) యొక్క 'ప్రాంప్ట్ కరెక్టివ్ యాక్షన్' (PCA) ఫ్రేమ్‌వర్క్ కిందకు వెళ్లిన ఈ బ్యాంకు.. ఆ తర్వాత పూర్తిగా కోలుకుని లాభాల బాట పట్టడంతో మార్చి 2021లో ఆర్‌బిఐ ఆంక్షలను ఎత్తివేసింది. ప్రస్తుతం కొనుగోలుదారు అయిన ఫెయిర్‌ఫాక్స్ సమర్పించిన ఆఫర్ (ఒక్కో షేరుకు రూ. 81 చొప్పున) ప్రభుత్వం నియమించిన స్వతంత్ర సంస్థల ద్వారా సవరించిన విలువ మదింపు బెంచ్‌మార్క్ (రూ. 75.99) కంటే ఎక్కువగా ఉందని ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ స్పష్టం చేసింది.

ఈ అమ్మకం ఎందుకు వివాదాస్పదమైంది? ప్రధాన ఆరోపణలు ఏమిటి?

ధర, రిజర్వ్ ప్రైస్ తగ్గింపు: తొలుత ప్రభుత్వం ఒక్కో షేరుకు రూ. 94.42 రిజర్వ్ ధరను నిర్ణయించింది. అయితే మార్చిలో జరిగిన తొలి విడత బిడ్లలో బిడ్డర్లు ముందుకు రాకపోవడంతో, ఆ తర్వాత ఫెయిర్‌ఫాక్స్ సమర్పించిన రూ. 81 ఆఫర్‌కు అనుగుణంగా కొత్తగా విలువ నిర్ధారణ చేపట్టి బెంచ్‌మార్క్‌ను రూ. 75.99కి సవరించారనే విమర్శలు వచ్చాయి. ఇది అసలు రిజర్వ్ ధర కంటే దాదాపు 19.5% తక్కువని మీడియా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.

పోల్చదగిన బ్యాంకుల ఎంపికలో సందిగ్ధత: విలువ మదింపు కోసం ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులను పోల్చదగిన కంపెనీలుగా తీసుకున్నారని, కానీ 2019 నుంచి ఆర్‌బిఐ నిబంధనల ప్రకారం ఐడిబిఐని ప్రైవేట్ బ్యాంకుగా పరిగణిస్తున్నందున ప్రైవేట్ బ్యాంకులను ఎందుకు మినహాయించారనే ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.

రైల్వే స్టోర్స్ కోడ్ ప్రస్తావన: ప్రభుత్వ అంతర్గత నోట్లలో షేర్ల విక్రయానికి సంబంధించి 'రైల్వే స్టోర్స్ కోడ్' (ఇది సాధారణంగా స్క్రాప్ లేదా రైల్వే వస్తువుల వేలానికి వర్తిస్తుంది) నిబంధనలను ఉదాహరించడం పట్ల పలువురు ఆశ్చర్యం వ్యక్తం చేశారు. ఇది ఈ వ్యాపార లావాదేవీకి సరిపోలుతుందా అని నిపుణులు ప్రశ్నించారు.

రాహుల్ గాంధీ, ప్రతిపక్షాల అభ్యంతరాలు:

కాంగ్రెస్ అగ్రనేత, లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ ఈ ప్రైవేటీకరణను తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నారు.

కష్టకాలం నుంచి బయటపడి లాభాలు ఆర్జిస్తున్న బ్యాంకును ప్రైవేటీకరించాల్సిన అవసరం ఏమిటని ఆయన నిలదీశారు.
2003లో పార్లమెంటులో ఐడిబిఐలో ప్రభుత్వ వాటా కనీసం 51% ఉంటుందని ఇచ్చిన హామీని గుర్తుచేశారు.
ప్రైవేటీకరణ కారణంగా ఎస్సీ, ఎస్టీ, ఓబీసీ రిజర్వేషన్లు, ఉద్యోగుల సేవా నిబంధనలు, పెన్షన్ మరియు ఇతర ప్రయోజనాలు ప్రమాదంలో పడతాయని ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.

ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందన, సమర్థన:

ఈ విమర్శలపై ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ స్వయంగా స్పందిస్తూ ఆరోపణలను ఖండించారు. నిబంధనల ప్రకారమే పారదర్శకంగా ఈ లావాదేవీ జరుగుతోందని స్పష్టం చేశారు. ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ విడుదల చేసిన వివరణ ప్రకారం..

అధికార పరిధి: 2017లో CCEA ఆమోదం మేరకు 'కార్యదర్శుల కోర్ గ్రూప్' (CGD) కు వ్యూహాత్మక విక్రయాల విషయంలో విధానపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకునే, మినహాయింపులను పరిశీలించే పూర్తి అధికారాలు ఉన్నాయి.

స్వతంత్ర వాల్యుయేషన్: మొదటి రౌండ్ బిడ్లు రద్దయిన తర్వాత, రెండవ దశలో అంతర్జాతీయ ప్రమాగాలకు అనుగుణంగా డబుల్-బ్లైండ్ పద్ధతిలో స్వతంత్ర ఏజెన్సీలతో విలువ మదింపు జరిగింది. ఫెయిర్‌ఫాక్స్ ఆఫర్ చేసిన రూ. 81 ధర ఆ సవరించిన బెంచ్‌మార్క్ కంటే ఎక్కువే.

పన్ను నష్టపరిహారం: ఫెయిర్‌ఫాక్స్‌కు ఇచ్చిన పన్ను నష్టపరిహారం (Tax indemnity) అనేది అర్హత కలిగిన బిడ్డర్ల నుంచి వచ్చే సాధారణ డిమాండ్ అని, ఇది ప్రభుత్వానికి ఆదాయ తటస్థంగా ఉంటుందని ప్రభుత్వం పేర్కొంది.

ఇరువర్గాల వాదనలు ఇలా ఉండగా, లావాదేవీల ప్రక్రియలో పారదర్శకత, ప్రభుత్వ ఆస్తుల విలువ మదింపు పద్ధతులపై కొద్దిగా చర్చలు జరుగుతున్నప్పటికీ, ఈ ఒప్పందం పూర్తి కావడానికి ఆర్‌బిఐ, ఇతర నియంత్రణ సంస్థల తుది ఆమోదాలు అవసరం ఉన్నాయి.