చరిత్రను మార్చిన 1991 బడ్జెట్, భారతదేశ భవిష్యత్తును శాశ్వతంగా మార్చిన వ్యక్తి మన్మోహన్ సింగ్..

భారతదేశ ఆర్థిక, రాజకీయ చరిత్రలో మహోన్నత వ్యక్తి, 1991లో దేశ ఆర్థిక సంస్కరణల రూపశిల్పి అయిన డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ 26 డిసెంబరు 2024న 92 సంవత్సరాల వయసులో ఢిల్లీలో కన్నుమూశారు. నిన్న సాయంత్రం 6 గంటలకు ఇంట్లో అకస్మాత్తుగా స్పృహ కోల్పోయిన తర్వాత రాత్రి 8 గంటలకు AIIMS ఎమర్జెన్సీ వార్డులో చేరారు. తరువాత రాత్రి 9:51 గంటలకు మరణించినట్లు ప్రకటించారు. వృద్ధాప్య సంబంధిత అనారోగ్య కారణంగా ఆయన మరణించినట్లు ఎయిమ్స్ అధికారిక ప్రకటన విడుదల చేసింది.

ఆర్థిక పతనం అంచుల నుండి దేశాన్ని రక్షించడమే కాకుండా ప్రపంచ ఆర్థిక శక్తిగా ఆవిర్భవించడానికి మార్గం సుగమం చేసిన నాయకుడిని కోల్పోయినందుకు భారతదేశం సంతాపం వ్యక్తం చేస్తూ, అతని మరణ వార్త దేశం మొత్తం దిగ్భ్రాంతికి గురి చేసింది.

ది ఆర్కిటెక్ట్ ఆఫ్ ఎకనామిక్ లిబరలైజేషన్

1991లో ప్రధానమంత్రి పి.వి. నరసింహారావు హయాంలో ఆర్థిక మంత్రిగా ఆయన ప్రవేశపెట్టిన ఆర్థిక సంస్కరణల నుండి మన్మోహన్ సింగ్ వారసత్వం విడదీయరానిది. ఆ సమయంలో భారతదేశం తీవ్రమైన సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంది, కేవలం రెండు వారాల అవసరమైన దిగుమతులకు సరిపడా విదేశీ మారక నిల్వలు ఉన్నాయి. పెరుగుతున్న ద్రవ్యోల్బణం ఇంకా ఆర్థిక సహాయాన్ని అందించడానికి ప్రపంచ విముఖత కారణంగా ఆర్థిక పరిస్థితి క్లిష్టంగా మారింది.

24 జులై 1991న మన్మోహన్ సింగ్ చరిత్రలో నిలిచిపోయే కేంద్ర బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టారు, ఇది దశాబ్దాల ఎన్నో ఆర్థిక నియంత్రణలను కూల్చివేసి లిబరలైజేషన్, ప్రైవేటీకరణ ఇంకా ప్రపంచీకరణను ప్రవేశపెట్టింది. ఆయన గంటన్నర బడ్జెట్ ప్రసంగం భారతదేశ ఆర్థిక చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన క్షణాలలో ఒకటిగా మిగిలిపోయింది.

1991లో మన్మోహన్ సింగ్ భారతదేశ ఆర్థిక మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు మూడు కీలక సంస్కరణలు లిబరలైజేషన్, ప్రపంచీకరణ, ప్రైవేటీకరణతో ఆర్థిక వ్యవస్థను పతనం అంచు నుండి రక్షించడానికి తీసుకువచ్చారు.

అప్పుడు ప్రధానమంత్రి పివి నరసింహారావు ఆర్థిక సంస్కరణల తరంగానికి నాయకత్వం వహించారు. లైసెన్స్ రాజ్‌ను రద్దు చేయడం, పరిశ్రమలను క్రమబద్ధీకరించడం ఇంకా పన్నులు, విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు అలాగే వాణిజ్యంలో సంచలనాత్మక మార్పులను ప్రవేశపెట్టారు.

1991లో మన్మోహన్ సింగ్ నేతృత్వంలోని సంస్కరణలు భారతదేశ ఆర్థిక, వ్యాపార రంగాన్ని పునర్నిర్మించాయి. అతని విధానాలు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల ప్రైవేటీకరణను సులభతరం, వాణిజ్యాన్ని లిబరైజేషన్ చేశాయి ఇంకా అనేక పరిశ్రమల అభివృద్ధిని ఉత్ప్రేరకపరిచాయి.

ఎగుమతి-దిగుమతి నిబంధనలను సడలించడం, వ్యాపారాన్ని సులభతరం చేయడం ద్వారా సంస్కరణలు వ్యవస్థాపక విజృంభణను ప్రోత్సహించాయి ఇంకా భారతదేశాన్ని వస్తువులు & సేవల ప్రపంచ మార్కెట్‌గా తెరిచాయి.

ఈ కాలంలోనే భారతదేశంలో అతిపెద్ద స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ అయిన నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (NSE) 1992లో స్థాపించబడింది.మన్మోహన్ సింగ్ దార్శనికత, నిర్ణయాత్మక చర్యలు ఆర్థిక పతనాన్ని నివారించడమే కాకుండా వృద్ధిని రూపొందించాయి, చివరికి భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ రక్షకుడిగా అతని వారసత్వాన్ని సుస్థిరం చేసింది.