ఇండియాలో బడ్జెట్ ఎలా రూపొందిస్తారంటే.. పాకిస్తాన్-శ్రీలంక ప్లాన్స్ కంటే వివరంగా..

మరో రెండు రోజుల్లో ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ పార్లమెంట్‌లో బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టనున్నారు. ప్రతి ఒక్క దేశ బడ్జెట్ ప్రక్రియ దాని ఆర్థిక, రాజకీయ, రాజ్యాంగ వ్యవస్థలపై ఆధారపడి ఉంటుంది కాబట్టి ప్రతి ఒక్కరూ దీనిని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో ఉంటారు. భారతదేశంలాగే పాకిస్తాన్, శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్ ఇంకా నేపాల్ కూడా ప్రతి సంవత్సరం వార్షిక బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెడతాయి, అయితే వాటి ప్రక్రియ, నిర్మాణంలో కొన్ని తేడాలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF) సూచనల మేరకు పాకిస్తాన్, శ్రీలంక బడ్జెట్ ప్రణాళికలను సిద్ధం చేస్తాయి. అయితే వీటి గురించి ఆసక్తికరమైన విషయాలు తెలుసుకుందాం....

భారతదేశంలో అత్యంత వివరంగా, స్పష్టంగా బడ్జెట్ ప్రక్రియ
బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టె తేదీ: ప్రతి సంవత్సరం 1 ఫిబ్రవరి
బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టె వ్యక్తి: కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి (ప్రస్తుతం నిర్మలా సీతారామన్)

భారతదేశంలో బడ్జెట్ తయారీ ప్రక్రియ
బడ్జెట్ తయారీ ప్రక్రియ సంవత్సరం మధ్యలో ప్రారంభమవుతుంది. ఇందుకు వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఆర్థిక సంస్థల నుండి సూచనలు తీసుకుంటారు. ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం ఇంకా ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ సమ్మతితో తుది ముసాయిదా తయారు చేస్తారు.

భారతదేశ బడ్జెట్ స్ట్రక్చర్
*రెవెన్యూ బడ్జెట్ అలాగే కాపిటల్ బడ్జెట్ రెండు భాగాలుగా విభజించారు
*బడ్జెట్‌లో ఆర్థిక లోటు, రాబడి అంచనాలు, సబ్సిడీలు, పన్ను విధానాలు ఇంకా ప్రణాళికలు ఉంటాయి.
*వార్షిక ఆర్థిక నివేదిక భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 112 కింద సమర్పిస్తారు.
*బడ్జెట్ సమయంలో, 'జనరల్ బడ్జెట్' ఇంకా 'రైల్వే బడ్జెట్' ఒకేసారి ప్రవేశపెడతారు. అయితే అంతకుముందు రైల్వే బడ్జెట్‌ను ప్రత్యేకంగా సమర్పించేవారు.

పాకిస్తాన్ బడ్జెట్
బడ్జెట్ తేదీ: ప్రతి సంవత్సరం జూన్ మొదటి వారంలో. బడ్జెట్ తయారీ ప్రక్రియ ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ, ప్రధాన మంత్రి సెక్రటేరియట్ సహకారంతో జరుగుతుంది. దీనిపై అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF) ఇతర ఆర్థిక సంస్థల ప్రభావం ఎక్కువగానే ఉంటుంది. పాకిస్థాన్ బడ్జెట్‌లో రక్షణ రంగానికి అధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఇంకా పన్నుల వసూళ్లను పెంచడం, లోటు తగ్గించడంపై దృష్టి సారిస్తారు.
పాకిస్థాన్ రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 80-84 ప్రకారం బడ్జెట్‌ సమర్పిస్తారు.

శ్రీలంక బడ్జెట్
బడ్జెట్ సమర్పణ తేదీ: ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్ మొదటి వారంలో ఉంటుంది. ప్రభుత్వ రుణాలు, విదేశీ సాయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని బడ్జెట్‌ను రూపొందిస్తారు. శ్రీలంకలో ద్రవ్యోల్బణం, రుణాల చెల్లింపు అతిపెద్ద ఆందోళనలలో ఒకటి. పర్యాటకం, ఎగుమతి & దిగుమతి సుంకాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. శ్రీలంక రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 148-150 ఆర్థిక విషయాలను నియంత్రిస్తుంది.

.
బంగ్లాదేశ్ బడ్జెట్
బడ్జెట్ సమర్పించే తేదీ: ప్రతి సంవత్సరం జూన్‌లో ఉంటుంది. అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు, మౌలిక సదుపాయాలు ఇంకా ఎగుమతి పరిశ్రమలపై ప్రభుత్వం ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపుతుంది. పన్ను విధానం అలాగే విదేశీ పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించే చర్యలపై దృష్టి సారిస్తుంది. విద్య, ఆరోగ్యానికి ఎక్కువ కేటాయింపులు ఉంటాయి. బంగ్లాదేశ్ రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 87-92 ప్రకారం బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెడతారు.

నేపాల్‌లో ఫెడరల్ బడ్జెట్‌
బడ్జెట్ సమర్పించే తేదీ: మే 29. సమాఖ్య, ప్రాంతీయ ఇంకా స్థానిక ప్రభుత్వాల నుండి సలహాలను తీసుకున్న తర్వాత బడ్జెట్ తయారు చేస్తారు. విదేశీ సాయంపై ఆధారపడటం చాలా ఎక్కువ.