బెంగళూరు, ఢిల్లీ, హైదరాబాద్‌లో 30,000 మంది రూ.1,500 కోట్లు నష్టపోయారు? ఎందుకు ఈ నగరాల్లో ఎక్కువ జరుగుతున్నాయి?

గత ఆరు నెలల్లో దేశంలోని ప్రధాన నగరాల్లో 30,000 మందికి పైగా పెట్టుబడిదారులు మోసగాళ్ల వలలో చిక్కుకున్నారు. ఈ మోసాల వల్ల మొత్తం రూ. 1,500 కోట్లకు పైగా నష్టం జరిగినట్లు హోం అఫైర్స్ మంత్రిత్వ శాఖ సైబర్ విభాగం తెలిపింది. భారత సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్ (I4C) నివేదిక ప్రకారం, బెంగుళూరు, ఢిల్లీ-ఎన్‌సీఆర్, హైదరాబాద్ నగరాలు మొత్తం కేసులలో సుమారు 65% వాటా ఆక్రమించాయి. అంటే, సైబర్ క్రిమినల్స్ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల ద్వారా పెద్ద నగరాల్లోని పెట్టుబడిదారులను లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్నారు.

నష్టాల విషయానికి వస్తే బెంగుళూరు నగరం ఎక్కువగా దెబ్బతింది. దేశవ్యాప్తంగా జరిగిన మొత్తం నష్టంలో సుమారు 26% బెంగుళూరులోనే జరిగింది. ఢిల్లీలో పరిస్థితి ఇంకాస్త భిన్నంగా ఉంది. అక్కడ ఒక్కో బాధితుడు సగటున రూ. 8 లక్షలు కోల్పోయారని నివేదిక చెబుతోంది.

రిపోర్ట్ ప్రకారం 30-60 ఏళ్ల వయస్సు మొత్తం బాధితులలో 76% ఉంటారు. ఇది సైబర్ క్రిమినల్స్ ఈ వయస్సులోని ప్రజలను వారి ఆర్థిక ఆశలు, డిస్పోజబుల్ ఇన్‌కమ్ కోసం ఎక్కువగా లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్నారని చూపిస్తుంది. 60 ఏళ్ల పై వయస్కులలో సుమారు 2,829 మంది (8.62%) సీనియర్ సిటిజన్స్ కూడా మోసపూరితుల వల్లో చిక్కారు. ప్రతి బాధితుని సగటు నష్టం రూ. 51.38 లక్షలుగా ఉంది. అంటే ఈ మోసాలు సగటు మోసాలతో పోల్చితే చాలా పెద్ద మొత్తాలను చేస్తున్నాయి.

టెలిగ్రామ్, వాట్సాప్ లాంటి మెసేజింగ్ యాప్‌ల ద్వారా ఎక్కువ మోసాలు జరుగుతున్నాయి, మొత్తం కేసుల్లో దాదాపు 20% ఇక్కడే జరిగినట్లు గుర్తించారు. ఈ యాప్‌లు సురక్షితమైన (ఇన్‌క్రిప్టెడ్) ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు కావడంతో, మోసగాళ్లు పెద్ద గ్రూప్‌లను సృష్టించి, డబ్బు సేకరించిన వెంటనే కనిపించకుండా పోతున్నారు. మరోవైపు, లింక్డ్ఇన్, ట్విట్టర్ లాంటి ప్రొఫెషనల్ యాప్‌లు చాలా తక్కువగా కేవలం 0.31% కేసుల్లో మాత్రమే ఉపయోగించబడ్డాయి, ఎందుకంటే మోసగాళ్లు నేరుగా మాట్లాడగలిగే ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను ఎక్కువగా ఇష్టపడతారు. ఇంకా 40%కి పైగా కేసులు "ఇతర యాప్‌లు"లో చోటు చేసుకున్నాయి అంటే వారు ఇప్పుడు తక్కువ పర్యవేక్షణ ఉన్న యాప్‌లు, వెబ్‌సైట్‌ల ద్వారా ప్రజలను మోసం చేస్తున్నారు.

బెంగళూరు, ఢిల్లీ-ఎన్‌సీఆర్, హైదరాబాద్‌లలో జరిగిన మోసాలే దేశవ్యాప్తంగా నమోదైన మొత్తం నష్టాల్లో రెండు మూడవ వంతు వరకూ ఉన్నాయని అధికారులు తెలిపారు. అంటే, దేశంలో పెట్టుబడి మోసాల వల్ల జరిగిన భారీ నష్టాల్లో ఎక్కువ భాగం ఈ మూడు పెద్ద నగరాల్లోనే నమోదైంది. ఈ మోసాలు సాధారణంగా విదేశీ సిండికేట్లతో లింక్ అయి ఉంటాయి. వీరు నకిలీ ట్రేడింగ్ యాప్‌లు, ఫేక్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, పొంజీ స్కీమ్‌లు, జాబ్ ఆఫర్‌ల పేరుతో పెట్టుబడులు పెట్టమని చెప్పే వెబ్‌సైట్‌ల ద్వారా ప్రజలను మోసం చేస్తున్నారు. మొదట కొంత లాభం చూపించి నమ్మకం కలిగించి, తర్వాత పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు తీసుకుని మాయం అవుతున్నారు.

హోం అఫైర్స్ మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, ఇలాంటి అనేక కేసులు ప్రస్తుతం దర్యాప్తులో ఉన్నాయి. సైబర్ క్రైమ్‌లను ఎదుర్కొనేందుకు ఏర్పాటైన Indian Cyber Crime Coordination Centre (I4C), రాష్ట్ర సైబర్ యూనిట్లతో కలిసి ఈ ఫేక్ అకౌంట్‌ల ఫండ్ ట్రైల్స్ (డబ్బు ఎక్కడికి వెళ్తుందో)ను ట్రాక్ చేస్తోంది. ఇక, పెట్టుబడిదారులు మోసపోవకుండా ఉండేందుకు వారి డిజిటల్ సాక్షరత (digital literacy) పెంచడంపైనా అధికారులు దృష్టి సారించారు. అంటే, ప్రజలకు ఆన్‌లైన్‌లో సురక్షితంగా పెట్టుబడులు పెట్టడం, యాప్‌లు లేదా వెబ్‌సైట్‌లు నిజమో కాదో గుర్తించడం వంటి విషయాలపై అవగాహన కల్పించే చర్యలు తీసుకుంటున్నారు.